Jef Van Staeyen

Auteur: Jef Van Staeyen (Pagina 4 van 155)

het concept zwaluw ❧


Ik kijk graag naar de zwaluwen die dansen ’s avonds boven de stad. Het lijkt of ze een zalige tijd hebben : vliegen, draaien en duiken op een onzichtbare achtbaan, gewoon voor de pret. Maar hoe voelen ze zich? Hoe voelt een vogel, hoe voelt een zwaluw, voor wie de mooie, krachtige vleugels spieren zijn, zoals benen voor rennende mensen. Voelen ze krampen, hebben ze pijn, zijn ze vermoeid?
Niet voor de pret maar voor voedsel stijgen, ijlen, draaien en duiken zwaluwen aan hoge snelheid door de lucht. De jacht op insecten. De paradox — of is het de verklaring ? — is dat er hier nauwelijks insecten zijn. Weinig muggen, nauwelijks vliegen, alleen wespen zie je hier. Zwaluwen lusten die niet.

Heel hoog vliegt een straaljager geluidloos voorbij. Witte strepen in het blauwe zwerk. Even reis ik mee. Waarheen?

De zwaluw is een gedurfd concept. Tijdens zijn acrobatische, snelle, veeleisende jacht moet hij voldoende insecten — van die kleine dingetjes — vangen om zijn eigen motor draaiend te houden. Elke dag zowat zijn eigen gewicht. Niet alleen de jacht vraagt energie: ook het bouwen van nesten, het paaien en paren, het leggen en broeden van eitjes en het voeden van kuikentjes (waarvoor de ouders voedselballen van insecten bereiden, zeg dat het zowat hamburgers zijn). In de herfst trekken zwaluwen naar het zuiden, ik hoopte voor hen dat ze dat al jagend doen, en er onderweg ook insecten zijn. [Het antwoord is nee: enkele grammetjes lichaamsvet moeten volstaan voor een vlucht van duizenden kilometer.]

Ik reis op het internet. Ik surf niet, ik duik niet, ik zweef.

Zwaluwen hebben een brede bek. Ze hebben ogen met een dubbele focus (precieser: fovea), om vooruit én opzij scherp te zien. Ze hebben lange vleugels en staarten die hen toelaten zonder veel kinetisch energieverlies van richting te veranderen. Ze zijn aerodynamisch, en vooral: hun metabolisme is zeer efficiënt. De spijsvertering is snel, mede door de hoge lichaamstemperatuur en de snelle ademhaling, maar hun vlucht is spaarzaam in het verbruik. In rusttoestand daalt hun temperatuur. In extreme omstandigheden schakelen ze zich bij wijze uit: torpor.

Zouden mensen er in slagen een machientje te bouwen dat leeft van wat het al vliegend eet?

Antwerpen, juli 2026

❧

extra: de wet van de schaal

In de wiskunde en de fysica bestaat er een wet die zo eenvoudig is en zo vanzelfsprekend dat het me steeds verbaast dat hij nauwelijks onderwezen wordt, nauwelijks een naam heeft, en dat wetenschappers in meerdere domeinen er lang naar hebben gezocht.
Die wet zegt dat als je van een voorwerp, of in de biologie een plant of een dier, de lineaire dimensie met twee vermenigvuldigt of door twee deelt, alle oppervlakken van dat voorwerp, van die plant of dat dier met een factor vier worden vermenigvuldigd of erdoor worden gedeeld, en alle volumes met of door een factor acht. [Ook in de informatica geldt die wet, wanneer het aantal mogelijke verbindingen exponentieel groeit of daalt.]

Eenvoudig voorbeeld: Stel je wil een Eiffeltoren bouwen, twee keer zo hoog. Dus 600 meter in plaats van 300. Je vermenigvuldigt alle maten met 2: de hoogten en breedten van de profielen, de dikte van het smeedijzer (puddelijzer) en de diameter van de klinknagels. Zo’n toren stort in onder zijn eigen gewicht. Dat gewicht is immers vermenigvuldigd met een factor 8, en de druk- of trekweerstand van de onderdelen met een factor 4.

In het dierenrijk heeft deze wet belangrijke effecten voor warmbloedige dieren: de vogels en de zoogdieren. Hun stofwisseling of metabolisme (*) is functie van hun volume, maar hun warmteverlies wordt bepaald door hun oppervlak. Daarom moeten kleine dieren (veldmuizen, kolibries, … en dus ook zwaluwen) voortdurend eten. Bij vogels vereist hun snelle spijsvertering paradoxaal genoeg ook een hogere lichaamstemperatuur (die door hun pluimage wel wordt beschermd).
Die wet maakt dat er drempelwaarden zijn voor vogels en zoogdieren en plafondwaarden voor insecten. Die ademen immers via gaatjes in hun pantser. Laat dat laatste een geruststelling zijn: mensgrote muggen, zoals in Nero en de Kouwe kwibus, kunnen niet bestaan.
Dat vliegen op het plafond kunnen lopen en “schaatsenrijders” (Gerridae) op het water, dat mieren en kevers tot honderdmaal hun gewicht kunnen torsen en grashalmen niet breken maar buigen, het is ook de wet van de schaal die speelt.

 

(*) Voor het metabolisme van dieren zijn er weliswaar ook andere factoren die spelen, waarvan nog niet alle zijn verklaard. De energie die ze zelfs in rust verbruiken dient immers niet alleen om het warmteverlies (door huid en ademhaling) te dekken, maar ook voor het onderhoud van de spieren, de beenderen, de ingewanden, het vet… En spieren vergen meer energie dan vet, zelfs wanneer men ze niet gebruikt…

Gaspésie, water en vuur

le Rocher Percé

Dit is een korte en onvolledige foto-reportage (18 pagina’s, 34 MB) van een reis naar Gaspésie, het zuid-oostelijke schiereiland van de provincie Québec. Er is veel meer te zien, dat om diverse redenen niet op de foto’s staat.

De titel “water en vuur” verwijst naar de vuurtorens, de zee, de regen en de zon. Strikt genomen behoren Rimouski en het Parc National du Bic niet tot Gaspésie.

textiel in Sint-Truiden

Enkele creaties van Dries Van Noten in het hoogkoor van de kerk.
(Foto’s van het 13de – 14de eeuws textiel dat ook wordt tentoongesteld kan ik niet bieden.)

 

In de hoofdkerk van Sint-Truiden loopt een prachtige tentoonstelling, maar wie ze wil zien moet zich haasten: Textiel met een ziel, nog tot 11 juni 2026.
In 1986 werd in de Truiense dekenij een koffer met relieken ontdekt, die zorgvuldig in stukken textiel zaten ingepakt. Deze stukken (vaak mutsvormige doekjes) zijn rijk versierd, en dateren uit de 13de en 14de eeuw. In het kader van het erfgoed-initiatief Bezielde stad werd rond deze kleine collectie een tentoonstelling gebouwd. Ze brengt het discrete reliektextiel samen met creaties van Dries Van Noten en met kerkelijke kunst, alles in de rijk versierde Onze Lieve Vrouw Tenhemelopneming-kerk: in de Mariakapel, het hoogkoor en de rijk gevulde schatkamer.

Dit is niét de schatkamer, maar een bewust opengelaten la in de sacristie.

Wie naar die tentoonstelling en naar Sint-Truiden trekt, kan meteen aan de rand van de stad ook de begijnhofkerk bezoeken (en de gids haar verhaal laten doen, over begijnen, over de heilige Ursula en de elfduizend maagden, en over het handeltje in relieken dat in Keulen werd opgezet nadat een massagraf was ontdekt). En ook, net daarnaast, het Festraetsuurwerk. Kamiel Festraets was zowat de Truiense Louis Zimmer (in Lier en Antwerpen welbekend), ze zijn tijdgenoten van elkaar. In een wat oubollige didactische presentatie brengt Feststraets niet alleen zijn astronomisch uurwerk en een verkleinde versie van de slinger van Foucault, maar ook een overtocht per stoomschip van Antwerpen naar New York. Dat is voor hem de gelegenheid voor een te lange, tweetalige uitleg over de getijden, maar de enscenering is prachtig, met het stampende schip, de stoom, de nacht en het onweer, en vooral de golven. Mocht de stad Sint-Truiden dat ding ooit weg willen doen — ik hoop het niet — dan moet Antwerpen het overnemen. Voor het gesproken commentaar kan men dan wellicht een andere oplossing vinden.

Dit stoomschip brengt de bezoeker van het Festraetsuurwerk van Antwerpen naar New York.

Een extraatje:

Het oorlogsmonument aan het stadhuis van Sint-Truiden wil iedereen te vriend houden.

leidt het succes van Oosterweel straks tot een crisis in de transportsector?

De transportsector (het goederenvervoer over de weg) klaagt over en ergert zich aan de frequente, bijna dagelijkse files op het Antwerpse autowegennet. Met ongeduld kijkt men uit naar de voltooiing van de Oosterweelverbinding, die de capaciteit moet verhogen en beter verdelen. Reistijden zullen niet alleen korter worden, ze worden ook zekerder, wat belangrijk is voor wie just-in-time moet leveren. “De files kosten veel geld”, zegt de sector. Toch rijst de vraag wat de uiteindelijke invloed van de Oosterweelverbinding zal zijn op de financiële resultaten van de transportbedrijven.

Onlangs berichtte De Standaard over de sterk verbeterde bedrijfsresultaten van tankergroep CMB.Tech. Door de sluiting van de straat van Hormuz worden de vaarroutes langer en ontstaat er een tekort aan vervoerscapaciteit, waardoor de prijzen stijgen. Met Oosterweel gaat voor het wegtransport het omgekeerde gebeuren. Transportroutes worden korter, althans in tijdsduur gemeten, en er ontstaat plots overcapaciteit. Op het eerste zicht hebben de transportbedrijven betere cijfers, want minder kosten, maar die kunnen ze slechts concretiseren door de vrijgekomen capaciteit aan vrachtwagens en arbeidsuren op de markt te zetten, en daarvoor lagere prijzen te vragen, want dat kunnen ze dan. Er ontstaat over-aanbod en een neerwaartse prijsspiraal. Omwille van de beperkte prijselasticiteit van vrachtvervoer zal de vervoersvraag niet in gelijke mate en even snel stijgen. Het uiteindelijke resultaat van de toegenomen capaciteit en concurrentie in de transportsector zal zijn dat een aantal bedrijven over kop gaan. Het is de taak van de sociale, fiscale en verkeerstechnische inspectie erover te waken dat het de correct werkende bedrijven zijn die de competitie overleven en niet door malafide bedrijven uit de markt worden geduwd.

« Oudere berichten Nieuwere berichten »

© 2026 moskenes.be

Thema gemaakt door Anders Noren — Boven ↑