moskenes.be

Jef Van Staeyen

Tag: Americana (pagina 1 van 3)

de Gazette van Detroit, 1914-2018

(hier vind je een pdf-versie van onderstaande tekst)

 

GEEN TIEN DAGEN nadat hun land van herkomst in een existentiële crisis terecht is gekomen — want door een machtig en op expansie belust buurland overrompeld is — starten enkele migranten in hun land van aankomst een krant. Een weekblad in hun moedertaal. Terwijl het land van herkomst om zijn overleven strijdt en de bevolking er zeer zwaar lijdt — honderdduizenden zijn op de vlucht  — blijft het land van aankomst voorzichtig aan de zijlijn staan. De krant stelt zich tot doel de banden tussen de migranten onderling én met hun land van herkomst aan te halen. Of ze ook probeert de publieke opinie en de politieke overheden in het land van aankomst voor zich en voor de verdediging van het land van herkomst te winnen, is me niet bekend, en evenmin of de overheid van dat land van herkomst de krant op directe of indirecte wijze ruggensteun geeft.

Op 13 augustus 1914, negen dagen na de Duitse inval in België, wordt in Detroit de Gazette van Detroit opgericht. Ze heeft “als doel het onderling contact tussen de Vlamingen in Noord-Amerika te behouden en nieuws uit het vaderland te brengen”. Daar zit ook oorlogsnieuws bij. Belgische steden worden verwoest, burgers gedood, anderhalf miljoen mensen zijn op de vlucht.
Tot april 1917 zullen de Verenigde Staten zich in de Wereldoorlog afzijdig houden. Slechts de dreiging van een nieuw front in Texas, met Mexico, en in Californië, met Japan, en de vrees voor een Brits faillissement — het  Koninkrijk als kredietonwaardige klant — trekken de Verenigde Staten over de streep.

Bestaat er historisch onderzoek naar de politieke dimensie van de Vlaamse migrantenkrant in Amerika, en naar haar banden met het Belgische moederland?
Hoe reageerden de overheden van het neutrale Amerika op het feit dat de Belgische migrantengemeenschap in een van belangrijkste industriesteden van het land (Detroit!) en met banden met de (nooit te vertrouwen) katholieke kerk (want vanuit een buitenlandse mogendheid gestuurd, met duistere financierings- en beslissingsmechanismen en een staatsvijandelijk discours) enkele dagen na het uitbreken van de oorlog een krant lanceerde in een voor de overheden onbegrijpelijke Nederlandse taal, waarbij die krant onder meer over de oorlog berichtte — terwijl er in hetzelfde Amerika ook (en zelfs veel meer) Duitse migranten leefden?

* * *

EEN KWARTEEUW LATER ontstaat nagenoeg dezelfde situatie. De krant is nog steeds actief, het land van herkomst is opnieuw door de vijand overrompeld — die er op pragmatische en ideologische collaboratie kan steunen —, en het land van aankomst blijft opnieuw neutraal aan de zijlijn staan.

Bij het begin van de Tweede Wereldoorlog werken de neutrale Verenigde Staten samen met Nazi-Duitsland en met de Duitse of collaborerende overheden in de bezette landen (in Brussel, Den Haag, Parijs, Vichy, etc.) zoals ze ook samenwerken met het Verenigd Koninkrijk en de Sovjet-Unie. Anti-communisme, pro-fascisme, sympathie voor het Britse moederland en vrijwaring van industriële belangen, het is een delicate balans. Pas anderhalf jaar later, na de Japanse aanval op Pearl Harbor in december 1941, komt daarin verandering.

Wat is de redactionele lijn van de Gazette vóór en tijdens de oorlog? Is er invloed — zijn er pogingen tot invloed — uit Londen, Brussel of Berlijn?  Of is de Gazette enkel een lokale krant met lokale nieuwtjes?

* * *

TOT VIERMAAL TOE worden de makers van de krant met migratie-achtergrond door de hoogste overheden van het moederland gehuldigd. De hen toegekende eretitels verwijzen expliciet naar een vorst wiens beleid zowel ten tijde van zijn bewind als nadien internationaal zwaar gehekeld werd (en nog steeds wordt). Het oordeel over de vorst en zijn beleid gaat van grootheidswaanzin tot genocide.

In 1931, 1949 en 1964 (tweemaal) worden de eigenaar en de eindredactrices van de Gazette van Detroit geridderd (of tot officier bevorderd) in de Orde van Leopold 2.

Welke zijn de “bijzondere diensten aan de koning” die een “teken van zijn persoonlijke hoogachting” verdienen? Hoe reageren de Amerikaanse overheden daarop? Geven de eretekens uitdrukking aan de Belgisch-Amerikaanse vriendschap, of is het een Belgische, buitenlandse inmenging in Amerikaans binnenlands beleid?
[Terloops: De gelauwerden hebben geluk dat het dertiende amendement van 1810 — dat adellijke titels in de States verbiedt — nooit de vereiste meerderheid kreeg.]

* * *

NOG EENS ENKELE DECENNIA LATER komt de krant in moeilijkheden. Minder en minder mensen-met-migratie-achtergrond beheersen de oude moedertaal, en hun interesse in het land van herkomst is verzwakt. De migrantenkrant houdt korte tijd op te bestaan. Wanneer ze terug verschijnt is het tweewekelijks, en kort nadien wordt ze ook tweetalig. Zowel de taal van aankomst als van herkomst komt aan bod. Er is ook steun — zij het minder dan verhoopt — uit het moederland: abonnementen, kapitaal en subsidies. Trouwens, niet alleen de krant, ook de kerk van de migranten krijgt een duwtje in de rug. Er komt een officiële prijs uit het moederland, en een subsidie van de regering van dat land. Iets meer dan een eeuw na haar oprichting houdt de krant echter op te bestaan.

In 1974 is er van augustus tot oktober geen Gazette van Detroit. Een Amerikaanse industrieel met banden in het West-Vlaamse Tielt redt de krant, nadat hij ook de katholieke kerk van Detroit heeft gesteund. Vanaf 1977 brengt de Gazette, eerst tweewekelijks, nadien maandelijks, en sinds 2005 digitaal, zowel artikels in het Engels als in Simple Dutch. Er zijn ook abonnementen en steun uit het moederland. In 1979 bekomt de Gazette de Visser-Neerlandiaprijs van het Algemeen Nederlands Verbond (toen een merkwaardige verstrengeling van openbare en private, Nederlandse en Vlaamse  initiatieven), goed voor 5000 $, en in 2006 volgt een subsidie van 12.500 € van de Vlaamse regering. In december 2018, een maand na het einde van de honderdjarige herdenking van de Eerste Wereldoorlog, houdt de meer dan eeuweling Gazette van Detroit op te bestaan.

Meer dan een eeuw, het is een mooie prestatie, voor een migrantenkrant die uiteindelijk op een oude migratiegolf, eind 19de, begin 20ste eeuw is blijven bestaan. En wier bestaan wellicht door de huidige informatietechnologie werd achterhaald. Katholieke Vlamingen (Nederlandssprekenden) uit Vlaanderen: welke band werd het eerst verbroken, welke band het laatst: de taal, het land of de kerk? of de band met Detroit?

DE VERRE NAKOMELINGEN van de Vlaamse migranten in de Noordelijke States (allicht sindsdien flink vermengd met ander bloed) komen soms nog samen voor volksfeesten, misschien populairder ginder dan hier, en die meer naar het Vlaanderen van toen, en het Detroit van toen, dan naar het Vlaanderen van nu verwijzen.  Er wordt kant geklost en er wordt “ge-rolle-bold” (rolle-bollen is een van de talrijke varianten van de oude sport die elders krulbollen, trabol of in West-Henegouwen en Noord-Frankrijk “bourle” wordt genoemd: dikke ronde schijven in de vorm van kleine gouda-kazen worden over een holle bodem naar een doel-punt gerold).  Duiven worden geschouwd en wafels gegeten. Er zijn oude karren en er is muziek.

* * *

AANVULLING, per 28 maart 2019

Een makkelijk verkrijgbare aanvulling op bovenstaande informatie is het boek “Het verhaal van de Gazette — 100 jaar link tussen Noord-Amerika en Vlaanderen” dat Karel Meuleman en Ludwig Vandenbussche in 2014 publiceerden, met de Gazette van Detroit als uitgever. Het is ondermeer te koop in het Antwerpse Red Star Museum, dat ook een heel klein beetje aandacht aan de krant besteed.
Het boek heeft een sterk anekdotisch karakter, en bevat ook talrijke, soms “sappige” uittreksels uit de krant. Wel lezen we dat behalve het allereerste nummer op 13 augustus 1914, alle nummers vóór 24 maart 1916 verloren zijn gegaan. Over de inhoud van de Gazette in die cruciale jaren zullen we hoogstwaarschijnlijk nooit iets vernemen. De oorspronkelijke makers en lezers zijn er niet meer, die het hadden kunnen vertellen, en de kranten evenmin. Tenzij in een of ander nog onontgonnen openbaar archief op een mooie dag toch informatie vrijkomt, de kranten zelf, of een politioneel verslag. Men weet nooit.

Deze tekst wordt wellicht nog aangevuld aan de hand van bijkomende lectuur.

mensen (niet) zoals wij

de smalle footprint van Clintons eilandnatie?

 

The message people in a democracy must understand, more than any other message, is that there are people who aren’t just like you. They don’t live like you, they don’t have families like yours, and they don’t think like you. They may not live in your neighborhood, but this is their country, too.

 

Deze mooie zin is (op één woord na) de laatste zin van het boek The Big Sort van Bill Bishop.  Dankzij mijn French Connexion in Montréal heb ik het boek onlangs gekregen, nadat ik het maandenlang in Europa had gezocht. Het was een artikel van Jens Aerts in het tijdschrift Ruimte van de Vlaamse Vereniging voor Ruimte en Planning (VRP) dat me op het spoor van het boeiende boek had gezet — al ga ik niet akkoord met al wat Aerts beweert.

Hier vind je mijn reactie op het artikel van Jens Aerts, en wat meer uitleg over Bill Bishops boek.

 

Er is een boodschap die ieder in een democratie moet horen, meer dan welke boodschap ook :  Er zijn mensen die anders zijn dan jij, ze leven anders dan jij, ze hebben andere families dan de jouwe en ze denken anders dan jij. Ze leven misschien niet in dezelfde buurt als jij, maar dit land is ook hun land. 

verkiezingen in de VS: Vermont en Montana

Wanneer er verkiezingen zijn in de States, zoals onlangs de mid-terms van 6 november, kijk ik graag wat naderbij, naar staten die ik wat beter ken, die ik de voorbije jaren heb bezocht, en waarover ik boeken en lokale kranten heb gelezen. Ik mag zeggen: waarvan ik de temperatuur ter plekke een beetje heb gevoeld.
In concreto zijn dat Vermont (met New-Hampshire) in 2013, en Montana (met Idaho) in 2016. Zo’n lokaal nieuws geeft me een genuanceerder en diverser beeld dan het eenvoudige zwart-wit of blauw-rood met overhaaste commentaren dat ons in de pers vaak voorgehouden wordt.

Vermont en Montana

Vermont en Montana zijn heel verschillend van elkaar, wat echter niet betekent dat ze omwille van dat verschil samen een getrouw beeld kunnen geven van de States. Ze zijn Michigan niet, of Arkansas, dat besef ik wel. Ze zijn beide blank en landelijk — en het is ook een beetje om die laatste reden dat ik ze bezocht: het prachtige landschap van een dunbevolkt gebied. (Ze liggen ook beide tegen de Canadese grens — geen toeval voor mij.)

Lees verder

pater De Smet en de Indianen


Toen ik nog een kleine jongen in korte broek was, zeg maar de jaren vijftig en zestig, kwam er soms een missiepater naar de klas, die zijn avonturen bij de negers in Congo vertelde. Hutten in het oerwoud was het beeld. Er stond ook een plaasteren spaarpot vooraan op de lessenaar, met felle kleuren slordig beschilderd. Een negerkopje knikte lief en onderdanig, eenmaal, tweemaal, als je er een stuk geld in stak.

Enkele maanden geleden kocht ik in Antwerpen een oud missionarisboek.
Nee, niet over Congo, maar Amerika: ‘Le Père De Smet. Apôtre des Peaux-Rouges (1801-1873)’, door E. Laveille S.J., 1928. De oorspronkelijke tekst moet van 1912 of 1913 dateren. Met dit boek, en met het verhaal van pater De Smet, plus enkele zeldzame jeugdherinneringen, voer ik jullie van Congo naar Amerika, en terug, maar toch vooral Amerika, en altijd langs België, van de negentiende eeuw tot vandaag. Pieter-Jan De Smet en de Indianen, de pater die niet stilzitten kon.

 

[Lees hier de tijdlijn van Montana die ik twee jaar geleden voor deze website schreef, en waarnaar in bovenvermelde tekst wordt verwezen.]

Oudere berichten

© 2019 moskenes.be

Thema gemaakt door Anders NorenBoven ↑