Jef Van Staeyen

Tag: mobiliteit (Pagina 3 van 25)

auto’s en fietsen duwen de voetgangers en de bomen uit de straat

Er is protest tegen het voorstel van het Agentschap Wegen en Verkeer (AWV) het kruispunt van de Prins Boudewijnlaan met de Frans Van Dunlaan in Wilrijk heraan te leggen. Zevenenzestig laanbomen zouden verdwijnen.
De geplande heraanleg is symptomatisch voor de aanpak van AWV, die ten voordele van auto’s en fietsen de voetgangers en soms ook de bomen — als die er zijn — uit de openbare ruimte verdrijft. [Er is weinig op gelet, maar de eerste bomen die op 18 augustus verdwenen op de Deurnse Boekenberglei deden dat ook voor de aanleg van een fietspad.]
Enkele gezonde en minder gezonde doelstellingen, én een enorme “vergetelheid” kenmerken de aanpak van AWV.

De gezonde doelstellingen zijn (1) de verbetering van de fietsinfrastructuur (meer capaciteit en comfort) en (2) het vermijden van conflicten tussen auto’s onderling en tussen auto’s en fietsen of voetgangers. Omwille van hun hoge snelheid — ze rijden vaak sneller dan een afdraaiende auto — en het moeilijk voorspelbare gedrag gaat het vooral om fietsers. Voetgangers zijn langzaam en daarom beter zichtbaar, én ze kijken zelf om zich heen.

De minder gezonde doelstelling is de verhoging van de totale capaciteit van het kruispunt. Voor AWV betekent méér fietsen niet minder auto’s. Wat je van een modal shift zou mogen verwachten. De extra fietscapaciteit wordt bij de bestaande (en bewaarde) autocapaciteit geteld, voor een verhoging van de totale capaciteit. Geen (hinderlijke) fietsen tussen de auto’s, geen onopgeloste conflicten (en de daarbij horende aarzelingen en vertragingen), en meer mensen op de fiets… trekt het auto-verkeer weer vlot.
Deze doelstellingen leiden tot zogenaamd conflictvrije verkeerslichten-regelingen, en (omdat de groenfasen dan korter en van elkaar gescheiden zijn) vaak tot een verbreding van de wegenis voor auto’s. Waar twee rijstroken voor auto’s kunnen volstaan, komen er vier. Men kan immers niet langer gelijktijdig groen licht geven om rechtdoor te rijden, om linksaf te rijden of rechtsaf — omdat er ook een fietspad is.
Ook de fietspaden worden verbreed, en soms wordt er op zo’n kruispunt vierkant groen voorzien — voor voetgangers en fietsers tegelijkertijd, wat bijzonder gevaarlijk is. [Of dit ook op het kruispunt van Prins Boudewijnlaan en Frans Van Dunlaan zal gebeuren, is niet duidelijk.]

Er wordt echter niets voorzien om de voetgangers de mogelijkheid te geven de brede fietspaden (waarop in twee richtingen gereden wordt) veilig en comfortabel over te steken. Er zijn verkeerslichten noch zebrapaden, wat de feitelijke ongelijkheid tussen fietsers (sneller en zwaarder) en voetgangers versterkt. Bovendien moeten voetgangers (over smalle voetpaden) flinke omwegen maken. Voetgangers worden vergeten,

Bredere rijbanen, bredere fietspaden, smalle voetpaden, geen veilige oversteekmogelijkheden voor voetgangers… het mag niet verwonderen dat daarvoor ook bomen verdwijnen, als die er zijn. [Ook het kruispunt van de Grotesteenweg met de Singel werd volgens die principes heraangelegd, maar daar stonden geen bomen. Het valt minder op.]

De aanpak van de conflicten waarvan voegangers het slachtoffer zijn, of die hen bedreigen, leidt ertoe de voetgangers uit de openbare ruimte te weren.

Vereenvoudigde weergave van de omwegen die de voegangers moeten maken, en van de belangrijkste, niet gereguleerde conflicten met de fietsers.

Dit is een wat meer gedetailleerde analyse van het project voor het kruispunt, gezien door de voetgangers. Het onderwerp van de bomen komt niet tersprake, omdat de ontwerpplan terzake onleesbaar zijn. Een vergelijking van de bestaande Prins Boudewijnlaan (vooral ten zuiden van het kruispunt) met de geplande toestand kan al veel duidelijk maken.

 

niet de bomen maar de mensen zijn gekwetst

Drakenhoflaan, Deurne, 18 augustus 2025, voor het kappen.

Het komt hard aan. Je woont in een straat met bomen. Ze zijn je vertrouwd. De voorbije maanden hebben ze vaak voor schaduw gezorgd. En misschien keek je al uit naar de herfst met haar prachtige kleuren. Maar je wist ze bedreigd: een project voor een keerlus voor trams waarvan niemand je ooit het nut had kunnen verklaren. Sinds jaren werd er gediscussieerd, was er actie gevoerd, maar je werd niet gehoord. Je vreesde dat een kap imminent was. Je zag en hoorde dat er wat dreigde: parkeerverbodsborden en het gerucht dat er “voorbereidende werkzaamheden” zouden gebeuren.

Die maandag en dinsdag was het zover. De “voorbereidende werkzaamheden” was het kappen van bomen. Eerst in de Boekenberglei, enkele bomen links en rechts, en dan het grote werk: de Drakenhoflaan-Gitschotellei, 62 bomen in het totaal. Er was politie, veel politie, er waren buren en betogers, en enkele incidenten. Er was protest. En er was emotie, echte terechte, en soms gespeelde — klimaat kan ook een hobby of een politieke hefboom zijn, of schrik voor je parkeerplaats. De werken werden — voorlopig — gestaakt. Maar veel kwaad was geschied. Dit, wat echt een provocatie was — 18 augustus —, is niet voor herhaling vatbaar, waarnam de burgemeester.

Voor de mensen die bij die bomen wonen, zijn er twee trauma’s. Ze zijn tweemaal gekwetst. Ze hebben pijn aan het landschap en pijn aan de maatschappij. De aanblik van hun straat is niet meer wat hij was, en hun vertrouwen in “de politiek”, in overleg, in argumenten is danig geschaad. Dat laat sporen na. Het zal jaren duren eer in Antwerpen weer over de toekomst van bomen kan worden gepraat.

Maar voor de bomen is het niet zo erg. OK: de bomen zijn dood, zal je zeggen, dat is erger dan gekwetst. Maar het is niet de dood van die bomen die een beslissende impact gaat hebben op de biodiversiteit, de klimaatverandering, het stedelijk hitte-eiland effect, en al die dingen die zijn gezegd. Op de mensen is al erg genoeg. Zo bijzonder zijn die gerooide bomen niet. De grootste, oudste, prachtige bomen — de eiken van de Boekenberglei — zijn blijven staan. En zullen blijven staan. Maar andere zijn perfect vervangbaar, en zullen vervangen worden door bomen die beter zullen zijn, die het beter zullen hebben, die zich beter kunnen ontwikkelen, die toekomstbestendig zijn. Een argument om bomen te rooien is dat niet, maar de manier waarop bomen in de stad geplant en onderhouden worden is vandaag veel beter dan ze gisteren was. Met ruimte voor wortels in goede grond. [En misschien kunnen we de bomen meteen wat beter verzorgen en voor wat anders “gebruiken” dan om auto’s in de schaduw te parkeren, fietsen vast te maken en honden te laten plassen. Daarvan gaan ze kapot.] Ik vraag me af of al de opinieschrijvers in de kranten de bomen hebben gezien waarom het gaat.

Wat in Deurne-Zuid de Drakenhoflaan heet, heet daarnaast in Borgerhout en Berchem de Gitschotellei. De kapwerken betreffen trouwens ook een stuk van die Gitschotellei (tot aan de Cruyslei en het mooie Boelaarpark). De Gitschotellei is een van de aangenaamste straten van Antwerpen. Door de bomen, inderdaad — en door de brede voetpaden, de winkels, de horeca, de huizen, de tram…  En er is weinig autoverkeer. Komende van Deurne, de Drakenhoflaan, ben je eerst in Borgerhout en dan in Berchem, met halverwege een stuk waar de huizen links al Berchem zijn, en rechts nog Borgerhout. Let nu op: in Berchem staan “oude” bomen langs de straat, in Borgerhout werden de laanbomen vijftien jaar geleden allemaal gekapt, en in de lente van 2014 door nieuwe vervangen. [Ook op Streetview te zien.] Dat gebeurde onder meer om een beter fietspad aan te leggen. Ga ‘s kijken. Zoek de “grens”. Tien, twaalf jaar — of zelfs minder — na het planten van de nieuwe bomen zie je nauwelijks het verschil. We moeten echt niet treuren om de bomen. Om de impact op de mensen wel, dat is belangrijk genoeg.

 

Boekenberglei, Deurne, 18 augustus 2025, een van de 62 bomen die worden gerooid.
[Het rooien van deze boom heeft niets te maken met de keerlus, maar met de aanleg van een fietspad, waarvoor de rijweg verschoven wordt.]

Deurne, Drakenhoflaan, 30 augustus 2025.  Als de bomen gerooid zijn zie je pas hoe lelijk de straten zijn.

Drakenhoflaan, 30 augustus 2025. Jarenlang verwaarsloosd, maar als hij dood is krijgt hij een naam.

Kunnen bomen nog wat anders dan schaduwrijke parkeerplaatsen zijn?
Borgerhout, Gitschotellei, 30 augustus 2025. Enkele van de 62 bomen die worden geveld.
[Ook na de geplande heraanleg blijft de geparkeerde auto de maat der dingen.]

Deurne, de oude eiken van de Boekenberglei, 18 augustus 2025.

Borgerhout, Gitschotellei, 30 augustus 2025, jonge platanen (geplant in de lente van 2014).
[Links de bomen van het Boelaarpark.]

Gitschotellei, Borgerhout en Berchem, 30 augustus 2025.
Tien jaar nadat ze geplant zijn (of zelfs eerder) zijn de jonge bomen nog nauwelijks van de oude te onderscheiden.

❦

Nog over de buurt — juister: de Gitschotellei en de Groenenhoek— schreef ik vijf jaar geleden, toen ik in de Marsstraat woonde: talen en namen in de Groenenhoek. Een heel andere tekst. Hij begint met een omweg naar de buurt (Harmonie) waar ik nu woon.

een Prins Leopoldlaan zonder voetgangers

De Prins Leopoldlaan, in de richting van de Elisabethlaan. Om een wadi te creëren (a priori een goede zaak), zonder de ruimte voor auto’s te beperken (niet meteen een goede zaak), wordt het voetpad afgeschaft (een kwade zaak).

 

De Prins Leopoldlaan is een wat banale straat in de koninklijke buurt van Berchem. Een groene buurt, maar geen groene straat, tenzij de begraafplaats waaraan ze grenst. Een brede kasseiweg en twee brede voetpaden, voortuintjes. Deze straat wordt heraangelegd. Een woonstraat, zegt de reclame, waarmee verkeerstechnisch een woonerf wordt bedoeld: “De inrichting van de Prins Leopoldlaan als woonerf zet in op het verhogen van de verkeersveiligheid en verblijfskwaliteit. Voetgangers, fietsers en gemotoriseerd verkeer delen dezelfde verharde ruimte.” De straat wordt ook deels onthard (waterdoorlopend gemaakt) en het rioleringsstelsel wordt gescheiden, zodat regenwater afzonderlijk kan worden afgevoerd en in de bodem geïnfiltreerd, zonder met vervuild huishoudelijk afvalwater te worden vermengd.

Dat lijkt mooi, maar de voetgangers komen er bekaaid van af. Vóór de werken hadden ze een breed, zorgeloos voetpad (ongeveer 3 meter) — dat inderdaad wat groen kon gebruiken — naast een (te) brede rijweg (8 meter) die ook als parkeergebied gold, en waarop kasseien de rijsnelheid enigszins temperden. Het voetpad kon, in zekere mate, ook als speelruimte dienen, om te fietsen (en te leren fietsen), te tekenen, te hinkelen, of speelgoed te laten slingeren — en had makkelijk verbreed en vergroend kunnen worden. Maar dat doet men niet. Het voetpad wordt afgeschaft. Voetgangers worden naar de rijweg (“een gedeelde verharde ruimte”) verwezen, waar ze steeds voor rijdend geweld van auto’s en fietsen op hun hoede moeten zijn. Als wandelruimte is die rijweg weinig geschikt, als speelruimte is ze gevaarlijk.

De Prins Leopoldlaan, nabij de Elisabethlaan. Voetgangers en spelende kinderen worden geacht deze bestrating met auto’s en fietsen te “delen”.  Links de dwars-parkeerplaatsen. Rechts, in tegenstelling tot de ontwerptekeningen, toch geen wadi maar een “trottoir”. In feite — dat zie je aan de uitklapbare tafeltjes — een café-terras.

 

Tot overmaat van miskleun wordt er dwarsparkeren ingevoerd, wat notoir gevaarlijk is voor voetgangers en fietsers, en vooral voor de jongsten en de oudsten onder hen. Elders in de stad, in de Lange Lozanastraat, meldt de stad apetrots — en terecht — dat bestaande dwarsparkeerplaatsen worden afgeschaft, en hier in de Berchemse Prins Leopoldlaan voert men ze in. Beseft men niet dat sommige automobilisten zelfs in staat zijn hun eigen kinderen dood te rijden wanneer ze achteruit een parkeerplaats (of een oprit) verlaten?
Belangrijk is ook, tenslotte, het beeld. De Prins Leopoldlaan is niet langer een straat, ze is een parking.

Deze heraanleg is geen verbetering.

Lees hier een wat uitgebreidere reportage.

 

 Lees ook: een parkeererf in Merksem.

weinig dingen zijn meer veranderd dan de fiets

Gisteren ben ik langs de Leie gaan wandelen. Het museum Dhondt-Dhaenens, het kasteel van Ooidonk, het sas van Astene. Met een goed boek (W.G. Sebald) waarover ik weldra schrijf — ik had ook een schriftje voor aantekeningen met me mee.
Wat me verraste waren de fietsen. Naast het terras van een brasserie in Bachte-Maria-Leerne (rogvleugel met kappertjes) stonden tientallen fietsen geparkeerd. Maar terwijl zo’n fietsen enkele jaren geleden behoudens enkele hippe koersfietsen van kleurrijke Lycrarijders vooral oude dingen waren, lang geleden van een nonkel gekregen en enigszins opgeknapt, wat het slepend geluid nooit helemaal had weggewerkt, stonden er nu vooral blinkend nieuwe fietsen — alsof het Tesla’s waren (die waren er ook) — die blijkbaar pas uit hun kartonnen verpakking waren gekropen, en vaak per twee in het hetzelfde model en met dezelfde donkere kleur waren aangeschaft. Op het wandelpad zag ik ze aarzelend rijden, sommigen nauwelijks in staat het zware ding recht te houden wanneer ze stopten.
De elektrificatie van de auto’s loopt langzaam, die van de fietsen loopt snel.

« Oudere berichten Nieuwere berichten »

© 2026 moskenes.be

Thema gemaakt door Anders Noren — Boven ↑