Jef Van Staeyen

Auteur: Jef Van Staeyen (Pagina 59 van 155)

ça-va-seul — archeologie in Merksem

Vorige vrijdag wandelde ik van het Eilandje naar Merksem, via de IJzerlaan, een traject waar je als voetganger niet wordt verwacht. Toen ik op de voormalige Ingenieur Menneslaan naar beneden kwam, ontdekte ik plots een grote en prachtige gevelreclame voor Ça-va-seul.

Ricineert uw schoenen met Ça-va-seul

Vraag me nu wat ricineren is. Ricine is een zeer giftig en (eenmaal toegediend of ingenomen) moeilijk te detecteren product, afkomstig van de Wonderboom of Castorolieplant. Het staat op lijst 1 van het Verdrag Chemische Wapens, samen met dingen als sarin, mosterdgas en andere.
Er bestaat ook ricinusolie, die zowel voor mensen als voor machines wordt gebruikt. Het is een laxeermiddel, bevallingen worden (werden?) ermee bespoedigd, maar men vindt die olie ook in remvloeistoffen, smeermiddelen — denk aan het merk Castrol —, boenwas, zeep, verf, inkt, en… oliën voor haar-en-huidverzorging. Niet onterecht wordt ze Wonderolie genoemd. Blijkbaar komt het gif ricine uit de pulp die overblijft, eenmaal de olie is geperst. Laten we hopen dat de schoensmeer met olie, en niet pulp werd bereid. Ça-va-seul…

Ça-va-seul komt oorspronkelijk uit Diksmuide, maar de fabriek werd, als zovele andere, na de vernielingen van de  Eerste Wereldoorlog, naar Vilvoorde overgebracht. Ça-va-seul was een belangrijk merk, maar net iets te afhankelijk van het Belgisch leger, en van de schoenen die er werden gepoetst.

Op Google Earth en Streetview zocht ik even naar het adres van mijn foto. Is het de Campiniastraat of de Taxandriastraat, of toch de Ingenieur Menneslaan? Geen van alle: de oude Bredabaan maakt gekke bochten, en het huis met de gevelreclame, beneden het oude talud, staat op de Bredabaan, nr 35. Groot was mijn verbazing, toen ik op Streetview de oude reclame niet zag. Tot op zijn minst 2019, misschien langer, zat er op de gevel — in feite een scheimuur — een bekleding met asbestleien, die de reclame al die jaren tegen de regen (en mijn en uw blik) heeft beschermd. Archeologie op een gevel.

Hoe oud is die reclame?
Voor zover ik me herinner — maar wat is dat waard? — heb ik die reclame nooit eerder gezien, zelfs in de jaren zestig en zeventig, toen ik vaak langs de Menneslaan reed (of werd gereden). Het telefoonnummer van het reclamebedrijf Bernaerts, 38.38.90, zal me niet veel helpen. Volgens sommigen (op het web) werden telefoonnummers met 6 cijfers van 1965 tot 1980 gebruikt, maar een oud doktersattest uit 1958 (een vaccinatie) toont me dat dergelijke nummers in Antwerpen ook al in 1958 bestonden. Overigens werd in de jaren zestig reclame op papieren affiches gedrukt, en vervolgens aangeplakt, en waren slogans al wat subtieler dan een gebiedende wijs in meervouds- of beleefdheidsvorm. Kort na de oorlog, zou ik zeggen, toen ook de brug over het kanaal werd herbouwd. Waarna, niet veel later, de reclame achter asbestleien verdween, en een groot aanplakbord verscheen.

Meer over de ruime omgeving lees je hier:

 

In Antwerpen volstaat het een eindje te voet te gaan om in de krant te komen

(aanvulling, per 1 maart en 2 april 2021)
Wat ik hierboven schreef, meldde ik ook aan Gazet van Antwerpen, die het onderwerp oppakte, en enkele Merksemse mensen ondervroeg: de districtsburgemeester, de districtsschepen van cultuur, een districtsraadslid, en ook de voorzitter van de Heemkundige kring. De journalist voltooit als het ware het werk dat ik begonnen was. Ook op facebook loopt het nieuws, en de stad Antwerpen twittert het door. Althans, dat zegt men me, want die media gebruik ik niet.

Dit is het artikel uit Gazet van Antwerpen. Ook Het Nieuwsblad en De Standaard-avond hebben het nieuws gebracht.

Enkele dagen later lanceerde Het Nieuwsblad een zoektocht naar andere gevelreclames (“Gevelreclames in de stad: schoensmeer, paardenvoer en Arabierekes”), die ook door de VVIA (Vlaamse vereniging voor Industriële Archeologie) werd opgemerkt. In haar nieuwsbrief verwees de VVIA ook naar de vereniging De Muren spreken, die zich inzet voor het ontdekken, vrijwaren en restaureren van oude gevelreclames. Een reclame met Olijfje in Londerzeel is haar eerste project.

 

“De voetganger is (…) de enige die echt tijd en kans heeft om snel een winkel binnen te springen, naar de bomen, de huizen of de mensen te kijken, of een praatje te slaan.” schreef ik op 13 april 2020, in een tekst over… de IJzerlaanbrug. Blijkbaar is hij ook de enige die verbaasd is over wat hij ziet, desgevallend een foto neemt, en daarover wat schrijft.

 

wit

(aanvulling per 5 november 2021)

Uiteindelijk is de gevelreclame toch verdwenen. Dat berichtte Gazet van Antwerpen op 4 november.

voetgangersnegatie bij VIAS

oorspronkelijke titel: roodlichtnegatie bij voetgangers (bis)

In een eerder bericht, op 9 januari, zeven goede redenen, en drie slechte, waarom voetgangers rode lichten negéren, vertrok ik van een rapport van VIAS over verkeersongevallen met voetgangers, en verbaasde me — alhoewel — over het feit dat dit instituut voor verkeersveiligheid zich niet de vraag stelde wáárom voetgangers zo vaak de rode lichten negéren. Ik vermeldde een aantal mogelijke  “goede” en slechte redenen voor dat voetgangersgedrag. Redenen die het verkeersbeleid kunnen inspireren, voor meer veiligheid, comfort en leefbaarheid.

Maar het kan erger.
De studie Diependaele (2015) waarnaar VIAS in 2019 verwijst, werd in opdracht van VIAS uitgevoerd: Respect voor verkeerslichten bij voetgangers: Een nationale gedragsmeting in België. Ze gaat voorbij aan de mogelijke redenen waarom voetgangers de rode lichten negéren. Alleen de omstandigheden worden onderzocht. Van de zeven omgevingselementen (of acht, met de plassen en niet opgeruimde sneeuw) die roodlichtnegatie kunnen verklaren — en in hoofde van de voetgangers kunnen legitimeren —, komen alleen de drukknoppen (smeekknoppen, pestknoppen) aan bod.
Behalve die drukknoppen (die de roodlichtnegatie bevorderen en aldus de onveiligheid verhogen) worden enkel onderzocht: de aanwezigheid van visuele of auditieve signalen, de goede zichtbaarheid van het zebrapad, de aard en omvang van de over te steken weg (aantal rijrichtingen, aantal rijstroken, aanwezigheid van tram- of busbanen) en (uiteraard) de drukte van het verkeer (het aantal voertuigen en voetgangers).
Niemand werd geïnterviewd, en er werd niet gekeken naar de inrichting van het kruispunt, naar de verhouding groen/rood, naar de verhouding wagens bij groen/wagens bij rood, etc.
Waardoor de studie, na enkele zwakke aanbevelingen (sommige verkeerslichten op stille momenten of oranje zetten, drukknoppen plek per plek evalueren, bijkomende auditieve of visuele signalen, en extra verf voor de zebrapaden) besluit:

“Het feit dat op bepaalde oversteekplaatsen meer dan 30% van de oversteekbewegingen door het rood gebeuren, is een belangrijk probleem voor de verkeersveiligheid en toont nogmaals aan dat voetgangers zelf een aanzienlijke verantwoordelijkheid dragen in het verbeteren van hun eigen veiligheid in het verkeer.” (pagina 31)

Moet het verwonderen dat voetgangers sommige regels negéren van een verkeerssysteem dat hén voortdurend negeert?

enkele cijfers en plekken

1.
Bijkomend dient vermeld dat de roodlichtnegatie in feite hoger is dan de door Diependaele vastgestelde gemiddeld 20% van de voetgangers die oversteken bij rood licht. [De hierboven vermelde 30% is een maximum. Diependaele vindt cijfers van 15 tot 30%, met 20,85% als gemiddelde.]
In de 80% die niet oversteken bij rood licht zitten immers zowel zij die wachten bij rood licht als zij die bij groen licht de rijweg bereiken en hoe dan ook niet moeten wachten (p. 27 van het rapport).
Als men er van uitgaat dat een kwart van de voetgangers het kruispunt bereiken wanneer het licht voor hen op groen staat — eigen schatting — blijven er uiteindelijk 55% van de voetgangers die effectief wachten (100% – 20% – 25%). Herrekend tot de 75% die met een rood licht geconfronteerd worden, is dat ongeveer 73%. De roodlichtnegatie is dan 27%. Met andere woorden: ongeveer een kwart.

2.
De in Antwerpen onderzochte kruispunten zijn:

  • Van Ertbornstraat / Osystraat  x  Franklin Rooseveltplaats: het oversteken van de straat (met trams) is een klein onderdeel van een veel grotere beweging waarbij de toe- en uitritten van meerdere bushaltes moeten overgestoken worden. Vergeleken met die gevaarlijke bewegingen lijkt de straat zelf overzichtelijk.
  • Sint-Jansplein / Van Maerlantstraat  x Vondelstraat / Sint-Jansplein: (inderdaad) een behoorlijk gevaarlijk kruispunt, waar de oversteekbewegingen van voetgangers vaak door het vastgelopen verkeer worden belemmerd.
  • Lange Koepoortstraat / Klapdorp  x  Sint Paulusstraat / Minderbroedersrui: kruispunt met vijf “straten”, trams en veel winkels (sindsdien heraangelegd).
  • Nationalestraat  x  Kammenstraat: kruispunt met zes “straten”, trams, veel winkels, lange wachttijden en smalle voetpaden die geen plaats laten om te wachten.
  • Vlaamsekaai  x  Scheldestraat: regelmatig kruispunt met twee-richtingstraten; de aanleg van een pleintje heeft de complexiteit van de nabije Graaf van Egmontstraat opgelost.
  • Bourlastraat / Maria-Henriettalei  x  Frankrijklei: de (oncomfortabele) oversteekbeweging van de Frankrijklei omvat vier (of in feite zes) oversteekbewegingen, waarvan er twee van verkeerslichten zijn voorzien (de brede rijwegen); verder gaat het over tweemaal twee tramsporen en twee fietspaden.
  • Belgielei  x  Lange Leemstraat: zeer druk kruispunt met kruisende tramlijnen, tramhaltes, fietspaden en zeer talrijke voetgangers.
  • Kroonstraat/Helmstraat  x  Turnhoutsebaan: zeer druk kruispunt in winkelrijk gebied; de Turnhoutsebaan (met tram) kan slechts in één beweging worden overgestoken.

De onderzoekers hebben drukke kruispunten gekozen, met vaak ook veel winkels in de omgeving. Sommige kruispunten zijn bijzonder complex. Op datum van het onderzoek (september 2014) waren er (allicht) geen drukknoppen aanwezig.

geen Belgische achtergrond

Op 13 januari 2021 titelde De Standaard  “In België heeft een op drie inwoners buitenlandse roots”. Le Soir bracht een gelijkaardig bericht: “La diversification des origines de la population se poursuit en Belgique”.

Daarin onderscheidden de kranten drie soorten inwoners van het land: (1) Belgen met Belgische achtergrond (67,9%), (2) Belgen met buitenlandse achtergrond (19,7%), en (3) Niet-Belgen (12,4%). Ze stelden vast dat het aandeel inwoners met een buitenlandse achtergrond toeneemt. Momenteel gaat het om 32,1% (bijna één op drie), wat tien jaar geleden nog 25,7% was (één op vier).

een brief aan De Standaard

beste,

Sta me toe enigszins verwonderd te zijn na lezing van uw artikel “In België heeft een op drie inwoners buitenlandse roots” (DS 13 januari 2021).

Vooreerst wil ik u melden dat het onderscheid tussen “Belgen met Belgische achtergrond”; “Belgen met buitenlandse achtergrond” en “Niet-Belgen”  voorbij gaat aan “Niet-Belgen met Belgische achtergrond”.
Ik ben er zo een, woon wettelijk in dit land, ben er zelfs geboren en getogen, maar heb dertien jaar geleden, toen ik (sinds lang) in Frankrijk woonde, de Franse nationaliteit verworven, en daardoor automatisch de Belgische verloren.
Ik denk niet dat we talrijk zijn, in die situatie, maar er zijn nog heel veel andere manieren waarop een Niet-Belg een Belgische achtergrond kan hebben.

Belangrijker wel is de zéér ruime definitie die gegeven wordt aan de “Buitenlandse achtergrond” van een klein kwart van de Belgen (22,5% — zie N.B.). Ik lees: “de eerste nationaliteit waarmee iemand of een van zijn ouders ooit in het rijksregister stond. Stond een van uw ouders ooit als niet-Belg geregistreerd, dan hebt u officieel een buitenlandse achtergrond”.
Men kan dus in België uit Belgische ouders geboren zijn, in België getogen zijn, maar als één van de ouders (lang voordien?) ooit als niet-Belg stond ingeschreven, heeft men een buitenlandse achtergrond.

Rijst vooreerst de vraag: wat is “officieel”?
En, als het “officieel” is, welke impact wordt dat geacht te hebben op administratief vlak?
Andersom: als het geacht wordt geen impact te hebben op administratief vlak, waarom is het dan “officieel”?

Zeer kwalijk wordt het echter wanneer uw krant schrijft dat: “3,7 miljoen inwoners van ons land blijken geen Belgische achtergrond te hebben”.
In die 3,7 miljoen mensen zonder Belgische achtergrond zitten behalve de niet-Belgen dus ook álle “Belgen met buitenlandse achtergrond”. Wie een buitenlandse achtergrond heeft wordt dus geacht géén Belgische achtergrond te hebben. Ieder heeft slechts één achtergrond, geen twee of meer…

Men kan dus in België geboren en getogen zijn, en toch… geen Belgische achtergrond hebben.
Men kan geboren zijn uit twee ouders met Belgische nationaliteit, en toch… geen Belgische achtergrond hebben.
Men kan (bijvoorbeeld) een moeder hebben die Vandenbossche heet, of Dubois, en die in Houffalize of Wetteren geboren en getogen is, en een vader die járen voor zijn vaderschap de Belgische nationaliteit bekomen heeft, en daarbij zelf in Aalst of Binche geboren en getogen zijn, in Gent of Mons hebben gestudeerd, en toch… géén Belgische achtergrond hebben.

En, moet ik begrijpen dat dit koninkrijk al bijna twee eeuwen een staatshoofd zonder Belgische achtergrond heeft?
De eerste van de reeks is in juli 1831 als een bootvluchteling in De Panne aangespoeld, en de nakomelingen ontberen, omwille van al hun niet-Belgische moeders, een Belgische achtergrond. Als het haar wat meezit wordt Elisabeth ergens in de 3de Belgische eeuw niet alleen de eerste vrouwelijke vorst van het land, maar ook de eerste vorst met een Belgische achtergrond. Zelfs al behoren haar beide ouders, haar vader Filip en haar moeder Mathilde, tot de Belgen zonder Belgische achtergrond…

Geef toe dat die Belgische achtergrond, en vooral het ontbreken ervan, klinkklare nonsens is.

Maar, erger toch: wat voor zin heeft het — en is het uit ethisch oogpunt verdedigbaar — de mensen “een achtergrond”, of het ontbreken ervan, op te dringen, zonder hun eigen mening daarover te vragen? Mij lijkt van niet. Wil men toch meer weten? Ondervraag dan de mensen naar wat hun achtergronden zijn, in het meervoud — en naar hun vóórgronden, hun perspectieven — en maak daar statistieken van. Het belangrijkste van de diversiteit is allicht niet dat de groepen, maar dat de individuen zelf, in hun individualiteit, diverser worden.

Tenslotte: krijgen we straks ook demografische statistieken met vrouwen, mannen, en bovendien vrouwen-die-als-man-geboren en mannen-die-als-vrouw-geboren-zijn? Mij lijkt dat compleet in de continuïteit van het gevoerde onderzoek, en van uw berichtgeving erover.

Met vriendelijke groet,

 

  ook deze man heeft geen Belgische achtergrond

 

N.B.:

  • Het “klein kwart van de Belgen (22,5%)” verwijst naar de verhouding van de 19,7% tot de (67,9% + 19,7%).
  • Tot op heden, 3 februari 2021, heb ik op de brief van 18 januari geen antwoord ontvangen.

het STOP-principe

 

 

Al heeft het STOP-principe een wat ongelukkige naam, het beoogt de prioriteiten in het mobiliteitsbeleid en in het ontwerp van straten en pleinen juister te stellen, met meer aandacht voor mensen en duurzaamheid.
Het werd door de Nederlands verkeerskundige prof. dr. Jan Korsmit in Vlaanderen geïntroduceerd, en nadien door een aantal CVP-politici overgenomen, waarna het in 2009 middels het Mobiliteitsdecreet werd opgelegd.

De overheden, diensten, agentschappen en rechtspersonen, vermeld in het eerste lid, houden bij het voorbereiden, het vaststellen, het uitvoeren, het volgen en het evalueren van het mobiliteitsbeleid ook rekening met de volgende beginselen :
1° het STOP-beginsel, op grond waarvan de volgende rangorde wordt gerespecteerd voor de wenselijke mobiliteitsvormen :
a) de voetgangers;
b) de fietsers;
c) het collectieve vervoer;
d) het individueel gemotoriseerde vervoer;
2° het participatiebeginsel, op grond waarvan aan de burgers vroeg, tijdig en doeltreffend inspraak wordt verleend bij het voorbereiden, het vaststellen, het uitvoeren, het volgen en het evalueren van het mobiliteitsbeleid.

In het huidige decreet Basisbereikbaarheid werd het STOP-principe afgezwakt:

Ter uitvoering van het mobiliteitsbeleid beogen het Vlaamse Gewest, de eronder ressorterende diensten en agentschappen, de provincies, de gemeenten en de publiekrechtelijke en privaatrechtelijke rechtspersonen die in het Vlaamse Gewest belast zijn met taken van openbaar nut, de volgende doelstellingen:
1° vraaggericht investeren in bereikbaarheid; [het beleid is dus niet sturend]
2° vervoersnetwerken klaarmaken voor de toekomst;
3° een multimodaal vervoerssysteem uitbouwen waarbij zoveel als mogelijk uitgegaan wordt van het STOP-principe;
4° het realiseren van een slachtoffervrij vervoerssysteem;
5° verleiden, motiveren, prikkelen tot gedragsverandering; [ontrading behoort dus niet tot de beleidshefbomen]
6° Vlaanderen een gangmaker maken in innovatie;
7° basisbereikbaarheid regionaal en integraal aanpakken;
8° zorgen voor een vlotte doorstroming van elke vervoersmodus.
(…)
Het Vlaamse verkeersveiligheidsbeleid investeert in de veiligheid en de kwaliteit van de wegen en hun aanhorigheden, met het STOP-principe als uitgangspunt.

Hoe ook, het STOP-principe wordt zelden toegepast.
Veel vaker worden beslissingen genomen en uitgevoerd volgens wat men het POTAS-principe zou kunnen noemen:

  • particulier vervoer
  • openbaar vervoer
  • trappers (fietsers)
  • allerlei ambetante dingen die men ergens kwijt wil, en waarvan de meeste niéts met voetgangers te maken hebben (verkeersborden, parkeermeters, verlichtingsmasten, elektrische laadposten, elektrische en telefonie-kasten, fietsenstallingen, etc.)
  • stappers (voetgangers).
« Oudere berichten Nieuwere berichten »

© 2026 moskenes.be

Thema gemaakt door Anders Noren — Boven ↑